Układ nerwowy - działanie i rola układu nerwowego u człowieka.

Układ nerwowy - budowa i rola

Układ nerwowy zawiaduje pracą całego organizmu. Jego budowa jest skomplikowana, złożona z kilku ściśle ze sobą współpracujących podsystemów. Stworzony jest z tkanki glejowej i nerwowej. Potrafi przekazywać i rejestrować docierające do ciała bodźce, a następnie w odpowiedzi na nie wywoływać konkretne reakcje w ciele. Dzieli się na poszczególne części:

• ośrodkowy układ nerwowy - w jego skład wchodzi mózgowie i rdzeń kręgowy;
• obwodowy układ nerwowy - ściśle połączony z ośrodkowym układem nerwowym, dzieli się na układ somatyczny i autonomiczny (wegetatywny);
• w obrębie układu autonomicznego można dodatkowo wyróżnić część współczulną i przywspółczulną.

Ośrodkowy układ nerwowy

Centralny układ nerwowy zajmuje się odbieraniem, analizowaniem, a następnie przetwarzaniem informacji, które pochodzą zarówno ze środowiska zewnętrznego, jak i wewnętrznego. Następnie przesyła informację do organów wykonawczych. Jego główne części - rdzeń kręgowy i mózg są ochraniane przez kości czaszki i kręgosłup. Rdzeń kręgowy ma zadanie przewodzenie impulsów nerwowych pomiędzy mózgowiem a obwodowym układem nerwowym. Mózgowie utrzymuje homeostazę w organizmie. Tutaj zachodzą procesy uczenia się, zapamiętywania, ale również inne tj. utrzymanie prawidłowej temperatury ciała, czynności serca i ciśnienia krwi.

Obwodowy układ nerwowy

Ta część układu nerwowego ma na celu przekazywanie informacji pomiędzy ośrodkowym układem nerwowym a narządami. Zbudowany jest ze zwojów tworzących cześć współczulną i przywspółczulną oraz nerwów - rdzeniowych i czaszkowych. W jego obrębie można wymienić:

• układ somatyczny - jego rolą jest odbieranie sygnałów płynących ze środowiska zewnętrznego oraz reagowanie na konkretne bodźce, przekazuje informacje z narządów zmysłów do mięśni szkieletowych, zarządza pracą gruczołów skórnych;
• autonomiczny układ nerwowy - jest odpowiedzialny za prawidłową przemianę materii i funkcjonowanie narządów wewnętrznych, składa się z dwóch części - układu sympatycznego (współczulnego) i parasympatycznego (przywspółczulnego);
• nerwy będące częścią układu obwodowego noszą nazwę nerwów czuciowych, odbierają z otoczenia bodźce czuciowe poprzez zmysły.

Układ współczulny i przywspółczulny

Praca tych układów polega na ich przeciwstawnym działaniu. Układ współczulny pobudza pracę różnych narządów, wyciszając inne, a także wywołuje konkretną reakcję w sytuacjach stresowych. Z kolei układ przywspółczulny hamuję pracę narządów, które zostały postawione w stan gotowości w momencie reakcji na bodziec stresowy. Wycisza i tonizuje organizm.

Komórki nerwowe - działanie i budowa

Podstawową komórką układu nerwowego jest neuron. Ma on specyficzną, rozgałęzioną budowę, dzięki czemu może odbierać i przekazywać informacje. Składa się on z ciała komórki z jądrem, licznych wypustek zwanymi dendrytami oraz długiej wypustki, czyli aksonu. Akson odbiera informację z ciała komórki i przekazuje je dalej do innego neuronu lub bezpośrednio do narządu wykonawczego. U człowieka akson może mieć długość nawet 100 cm.

Jak dochodzi do przekazania informacji pomiędzy neuronami?

Neuron pokryty jest błoną komórkową, która jest zdolna do przewodzenia informacji w postaci impulsów elektrycznych. Impuls nerwowy wychwytywany jest przez wypustki, czyli dendryty, a następnie przebiega wzdłuż komórki, oraz poprzez akson kierowany jest dalej do innych neuronów, narządów lub gruczołów. Pomiędzy dendrytami znajduje się tzw. przestrzeń synaptyczna. W tym miejscu dochodzi do przekazywania informacji pomiędzy neuronami. Punkt, w którym akson jednego neuronu odbiera sygnał od drugiej komórki, nosi nazwę synapsy.

Ważną rolę w przekazywaniu impulsu w układzie nerwowym odgrywają tzw. neuroprzekaźniki. Są to związki chemiczne wychwytywane przez receptory dendrytów. Bez nich nie mogłoby dojść do prawidłowego przekazania bodźca. Do neuroprzekaźników należą substancje tj.:

• glutaminian;
• noradrenalina;
• dopamina;
• serotonina;
• acetylocholina;
• kwas GABA.

Choroby układu nerwowego

Układ nerwowy narażony jest na liczne choroby o charakterze wrodzonym lub nabytym. Niektóre dolegliwości ze strony układu nerwowego mogą być spowodowane urazami. Najczęstsze schorzenia to:

• choroby naczyniowe - udar niedokrwienny, udar krwotoczny;
• padaczka;
• migrenowe bóle głowy;
• zaburzenia otępienne - choroba Alzheimera, otępienie czołowo-skroniowe;
• stwardnienie rozsiane;
• choroby układu nerwowo-mięśniowego - miopatia, neuropatia, rdzeniowy zanik mięśni;
• choroba Parkinsona;
• zespół Tourette’a
• choroby infekcyjne - zapalenie opon mózgowych, ropniak podtwardówkowy;
• urazy głowy - wstrząśnienie mózgu, krwiaki mózgu;
• nowotwory;
• choroby psychiczne - depresja, choroba dwubiegunowa, schizofrenia.

Niepokojące objawy ze strony układu nerwowego

Diagnostyka chorób układu nerwowego stanowi spore wyzwanie. Złożoność procesów i funkcji układu nerwowego sprawia, że swoim przebiegiem mogą dawać bardzo zróżnicowane symptomy chorobowe. Objawy, które mogą niepokoić to:

• bóle i zawroty głowy;
• zaburzenia widzenia;
• zaburzenia czynności ruchowych;
• problemy ze snem;
• zaburzenia równowagi;
• kłopoty z mową;
• zaburzenia węchu i smaku;
• problemy z koncentracją i uwagą;
• parestezje - mrowienie, drętwienie, zmienne odczucia cieplne, uczucie przechodzenia prądu przez ciało.

Leczeniem tego typu chorób zajmuje się neurolog. W razie wystąpienia niepokojących objawów należy skontaktować się z lekarzem rodzinnym, który może zlecić dodatkowe badania. Konsultacja u lekarza neurologa wymaga specjalistycznego skierowania od lekarza pierwszego kontaktu.

Czynniki mające wpływ na prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego

Układ nerwowy wpływa na pracę wielu istotnych narządów w ludzkim ciele. Jego kondycja jest niezwykle istotna i może mieć związek ze stanem psychicznym. Profilaktyka chorób polega przede wszystkim na:

• zapewnieniu odpowiedniej diety, bogatej w witaminy z grupy B, cynk, magnez czy kwasy omega-3;
• wystarczającej ilości wypoczynku nocnego, który powinien wynosić 7-8 godzin na dobę, w czasie snu dochodzi do regeneracji i wyciszenia układu nerwowego, niedobór snu może mieć groźne konsekwencje;
• unikanie stresu oraz umiejętność radzenia sobie z nim poprzez różnego rodzaju ćwiczenia i techniki oddechowe;
• wysiłek fizyczny - odgrywa ogromną rolę w zachowaniu prawidłowego funkcjonowania całego organizmu, jest najlepszym sposobem na wyciszenie umysłu i pozbycie się nadmiaru stresu;
• unikanie używek - używki takie jak narkotyki czy alkohol zaburzają pracę układu nerwowego, spowalniają lub nadmiernie przyspieszają pracę obwodowego układu nerwowego, prowadzą do uzależnień psychicznych i fizycznych.

Coraz częściej mówi się znaczącej roli relaksacji, jogi czy wykorzystaniu technik mindfulness. Takie aktywności i techniki w dużym stopniu pomagają w wielu problemach natury psychicznej oraz schorzeniach neurologicznych. Przyczyniają się do obniżenia poziomu stresu w organizmie, wyciszenia oraz podniesienia jakości życia.

Układ nerwowy jest bardzo złożony. Od jego prawidłowej pracy zależy ogólna kondycja organizmu. Zaburzenia nerwowe prowadzą do wielu chorób i obniżenia jakości życia. Czynniki, które wspomagają pracę układu nerwowego to przede wszystkim higieniczny tryb życia, unikanie używek, oraz dbanie regularny wysiłek fizyczny i sen. Taki tryb życia zapewnia skoordynowaną i prawidłową pracę wszystkich układ w ciele ludzkim.